2- تكاليف آماده سازي: اين نوع تكاليف جهت آماده سازي شاگردان براي روزهاي بعد به كار مي رود و معمولاً به صورت مطالعه كتب درسي ، مطالعه خارج از كتاب درسي ، جمع آوري اطلاعات و مواد قبل از كنفرانس ارائه مي شود. هدف از ارائه اين نوع تكليف وارد كردن دانش آموزان به كسب زمينه مناسب اطلاعاتي جهت آماده شدن براي دروس و بحث روز بعد است. براي اين نوع تكيف ابتدا بايد رهنمودها و دستور العمل لازم را در مورد چگونگي و چرايي انجام وظايف كاملاً براي فراگيران روشن و مشخص نمود.

مثال : درس جلسه آينده علوم درباره ي بازيافت و اهميت آن است . شما مي توانيد با افراد خانواده درباره مفهوم بازيافت و اينكه اگر بازيافت نبود چه اتفاقي مي افتاد بحث كنيد و نتيجه را به كلاس بياوريد.

3- تكاليف بسطي-امتدادي: اين نوع تكاليف شاگرد را به فراسوي كارها و فعاليت هاي كلاسي سوق مي دهد و موجبات يادگيري و ايده هاي فراگيران را در موقعيت هاي جديد فراهم مي كند. مثلاً درسي كه درباره ي بوعلي سينا است از فراگيران بخواهيم با مطالعه كتاب ها به مجلات و يا حتي مصاحبه با ديگران اطلاعات بيشتري درباره ي ابن سينا فراهم آورند. تكاليف بسطي - امتدادي ممكن است چندين روز يا هفته به طول بينجامد . اين نوع تكليف بر توليد دانش و تكرار و تكثير آن استوار است.

مثال: يك هفته فرصت داريد اطلاعاتي كه درباره ي كسر ها و چهار عمل اصلي آن آموخته را بنويسيد.

4- تكاليف خلاقيتي : وقتي دانش آموز مفاهيم و مهارت هاي كسب شده در كلاس درس را با هم تركيب كند و در يك راه يا راه هاي جديد و متفاوت به كار بندد اين نوع تكليف را خلاقيتي گويند . مثلاً ساختن مدل يك مزرعه با چوب هاي مستعمل بستني ، قدرت خلاقيت ، ابتكار شخصي ، تخيل و خود راهبري را در شاگردان پرورش مي دهد. البته بايد يادآور شد كه اين چهار نوع تكليف هميشه به طور مجزا و منفك به شاگردان ارائه نمي شود بلكه گاهي ممكن است شاگرد براي حل يك مسئله از هر چهار نوع تكليف براي خلق و بسط ايده خود استفاده نمايد. به اين ترتيب با ايجاد تنوع در تكاليف مختلف مي توان موجبات تثبيت ، آماده سازي تداوم و خلق مفاهيم و مهارت هاي را در فرايند تعليم و تربيت فراهم ساخت.

مثال : به نظر شما اگر تعداد زاويه ها، نوع آنها و تعداد اضلاع يك متوازي الاضلاع تغيير كند، چه شكلي درست مي شود ؟ دليل خود را بنويسيد.

كنترل تكاليف دانش آموزان

معلم در اثر كنترل دقيق تكاليف معلم از ميزان علاقه مندي به درس دقت و سليقه در انجام كارها و حتي روحيات دانش آموز شناخت بسيار خوبي پيدا مي كند . علاوه بر آن كنترل تكاليف موجب قوام يافتن كار تدريس و فهميدن اين مطلب مي شود كه آيا مطالب درس براي دانش آموزان خوب جا افتاده است يا نه؟ همچنين موجب مي شود دانش آموزان تكاليف را با دقت بيشتري انجام دهند .

به طوركلي كنترل تكاليف به سه طريق انجام مي گيرد:

الف) كنترل اينكه همه دانش آموزان در كلاس دفترشان را آورده باشند : اين كار در تمامي جلسات درس بايد انجام شود و البته چون در حين قدم زدن معلم در كلاس و انجام شدن كارهاي عادي كلاس (مانند دادن درس و يا حل تمرين و يا پرسش از دانش آموزان )انجام مي شود لذا وقت خاصي صرف آن نمي شود .

ب) كنترل دقيق تكليف جلسه گذشته :اين كار هر چند جلسه يك بار و بيشتر در مواقعي كه تكاليف مهمتري به شاگردان مي دهيم، انجام مي پذيرد .در اين روش معلم تكاليف جلسه گذشته تمامي دانش آموزان را در سر كلاس ملاحظه مي كند . البته معلم معمولا فقط يكي از سوالات و يا تمرين ها را كه از بقيه مهمتر است بعنوان شاخص در نظر مي گيرد و جواب آن را كنترل مي نمايد .آنگاه بدون اينكه شاگردان بدانند كه او فقط همان يك سوال را خوانده است نظر خود را راجع به كل تكليف بيان مي كند .يك نكته مهم و در ظاهر بي اهميت در هنگام ديدن تكاليف به اين روش جلوگيري از شلوغ شدن كلاس است .راه علاج اين موضوع اين است كه ابتدا براي اين زمان بيكاري شاگردان كاري را در نظر بگيريم مثلا چند تمرين متناسب با زمان روي تخته بنويسيم و شاگردان شروع به حل آ ن بنمايند يا چند صفحه از متن درس را مشخص كنيم كه آن را بخوانند و هميشه اين احتمال وجود داشته باشد كه بعد از ديدن تكاليف از آن چند صفحه پرسش كلاسي به عمل آيد .

ج) كنترل كلي دفتر هر يك از دانش آموزا ن از نظر نظم زيبايي و صحيح بودن پاسخ ها : هر چند وقت يك بار بايد دفتر هاي عده اي از شاگردان را جمع آوري كرد و در خارج از كلاس آنها را ملاحظه نمود .هدف اصلي در اين نوع كنترل اين است كه معلم ببيند آيا پاسخ پرسش ها و تمرينات مهم كه در كلاس قبلا تصحيح شده اند، در دفترهاي شاگردان نيز تصحيح و تكميل شده اند يا نه؟ اين كار بسيار مهم است . چرا كه دانش آموزان براي درس خواندن احتياج به يك منبع مطالعه كامل و صحيح دارند و اين منبع چيزي جز دفتر آنها نيست .معلم بايد در ابتداي سال بر روي اين مطلب بسيار مهم يعني تصحيح و تكميل دفتر در كلاس بسيار تاكيد كند . پس از كنترل دفتر بي مناسبت نيست كه با نوشتن يكي دو جمله در دفتر هر دانش آموز وضعيت كلي دفتر را براي او تشريح كنيم .اين جملات به دليل اين كه به طور كتبي در دفتر نوشته مي شوند لازم است كه هرگز توهين آميز و...نباشند .

پس از كنترل دفاتر (به هر كدام از طريق كه ذكر شد)بايد به نوعي ارزشيابي همراه با تشويق و يا مواخذه انجام شود تا كنترل ((نمود ))پيدا كند .البته روش هاي هر معلمي در اين موارد اختصاص به خودش دارد اما روش هاي تجربه شده در مورد دانش آموزاني كه دفتر همراه ندارند يا تكليف خود را ننوشته اند و يا به هر نحو ديگري در كارشان نقصي مشاهده مي شود ، ضروري است. بدين ترتيب كه معلم از دانش آموز مي خواهد كه تعداد معيني سوال و يا تمرين از يك قسمت مشخص درس طرح كند و انگاه پاسخ آنها را بنويسد و به معلم بدهد .از مزاياي اين روش اين است كه از معلم وقت زيادي نمي گيرد و در عين حال براي دانش آموزان بسيار مفيد است در ضمن جنبه بيكاري ندارد و شخصيت آنها را هم خرد نمي كند . براي اينكه سطح سوالات پايين نباشد معلم مي تواند پس از مطالعه سوالات ، تعيين كند كه مثلا سه سوال آنها خوب و يكي دو سوال خوب نيست و بايد دو سوال ديگر طرح كني و بياوري . يك نكته قابل ذكر اين است كه حتما بايد اسامي شاگرداني را كه بايد سوال جبراني بدهند و تعداد سوالات تعيين شده آنها را در ليست ياد داشت نمود كه بعدا فراموش نشود!

نحوه ی کنترل تکالیف دانش آموزان

- معلّم سعی کند هر گز اوّل وقت تکلیف دانش آموزان را نبیند . زیرا اگر دانش آموزی تکلیف خود را انجام نداده باشد ، معلّم عصبانی می شود و این عصبانیّت در دل دانش آموزان هراس ایجاد می کند ، در نتیجه جوّ کلاس مسموم می شود و یاد گیری کاهش می یابد . زیرا هراس، مرگ یاد گیری است و دانش آموزان درس را خوب یاد نمی گیرند .

- گاهی برای معلّم در مسیر آمدن به مدرسه مشکلی برایش به وجود آمده یا در منزل مشکل داشته و خشمگین است در بدو ورود به مدرسه و کلاس این خشم دامن گیر اوّلین دانش آموزي می شود که تکلیفش را انجام نداده یا ناقص انجام داده زیرا طبق نظر روان شنا سان خشم متوّجه نزدیک ترین مانع می شود تا فرو کش کند .

- اگر دانش آموزی تکلیف خود را انجام نداده از او نپرسیم چرا انجام نداده ای زیرا دانش آموز ما را محرم خود نمی داند که مشکلش را بگوید اگر هم بگوید ،ممكن است ما نتوانیم برای او کاری کنیم . باید بپرسیم کی انجام می دهی و می آوری؟ با این سوال هم به او احترام گذاشته ایم و هم اطمینان داده ایم که تو می آوری و او را در برابر عمل انجام شده قرار می دهیم .

-معلّم باید تکلیف را در حضور فراگیران بررسی و نکات مثبت و منفی آن را یادداشت و امضا کند . خط کشیدن تکالیف یعنی این که این باطل است و تو بیهوده کار کرده ای‌، اما امضا اعتبار می بخشد و هم چنین معلّم می تواند جملات مثبتی کنار امضایش بنویسد یا از تصویر برای پایه های ابتدایی استفاده کند .

-معّلم باید برای احترام به دانش آموزان و عمل به گفته خود هر روز به تکالیف گفته شده رسیدگی کند ، در اینصورت دانش آموز هم خوشحال می شود هم می بیند که به کار و تلاش آن ها اهمّیت داده می شود .

منبـع: پایاننامه- فضلي خاني، منوچهر ، روشهاي تدريس فعال و مشاركتي، تهران: انتشارات وزارت آموزش و پرورش (1378) .